अमित आल्हाट यांचे उपोषण दुसऱ्या दिवशी गाठले; एससी/एसटी कायद्याच्या कलम १८अ च्या अंमलबजावणीत नागपाडा पोलिसांकडून न्यायालयीन मार्गदर्शक तत्त्वांचा अवमान
जातीवाचक अपमान, धमकी व मारहाणीच्या तक्रारीवर एफआयआर न नोंदवता आरोपींचे संरक्षण; मुंबई उच्च न्यायालयासह दिल्ली, मद्रास न्यायालयांच्या निर्णयांकडे दुर्लक्ष, घटनात्मक कलम १९ अंतर्गत शांततामय निषेध
मुंबई, १६ ऑगस्ट २०२५: अनुसूचित जाती-जमाती (अत्याचार प्रतिबंधक) कायद्याच्या कलम १८अ अंतर्गत एफआयआर नोंदवण्यास टाळाटाळ करत नागपाडा पोलिस ठाण्याने मुंबई उच्च न्यायालय, दिल्ली उच्च न्यायालय आणि मद्रास उच्च न्यायालयांच्या स्पष्ट मार्गदर्शक तत्त्वांचा अवमान केल्याच्या आरोपावरून अमित आल्हाट यांचे एकट्याने उपोषण आज दुसऱ्या दिवशी पोहोचले आहे. १५ ऑगस्ट रोजी स्वातंत्र्यदिनी सुरू झालेल्या या ७ दिवसांच्या उपोषणात आल्हाट यांनी भारतीय राज्यघटनेच्या कलम १९(१)(अ) अंतर्गत अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा वापर करत शांततामय निषेध नोंदवला असून, ते म्हणतात, “एससी/एसटी कायद्याच्या कलम १८अ नुसार एफआयआर नोंदवणे अनिवार्य असताना पोलिस न्यायालयीन निर्देशांकडे दुर्लक्ष करत आरोपींचे संरक्षण करत आहेत. न्याय मिळेपर्यंत उपोषण सुरू राहील.”
अमित आल्हाट यांनी ३० जानेवारी २०२५ रोजी नागपाडा पोलिस ठाण्यात दाखल केलेल्या तक्रारीत मुंबई पोलिसांच्या मोटार परिवहन विभागाचे डीसीपी अतुल प्रल्हाद पाटील यांच्यावर जातीवाचक शिवीगाळ (‘मांगट्या’ सारखी), जीवे मारण्याची धमकी, मारहाण आणि खोटी कागदपत्रे तयार करण्याचे गंभीर आरोप आहेत. आल्हाट स्वतः पोलीस विभागात कार्यरत होते आणि त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडे वारंवार अर्ज केले, पण कोणतीही कारवाई न झाल्याने ते उपोषणावर उतरले. “मला फक्त न्याय हवा आहे. पोलिसांनी न्यायालयांच्या निर्णयांचे पालन करावे,” असे आल्हाट यांनी दुसऱ्या दिवशीच्या उपोषणात माध्यमांना सांगितले. त्यांचे आरोग्य दुसऱ्या दिवशी स्थिर असले तरी, वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, उपोषण लांबले तर डिहायड्रेशन आणि इतर गुंतागुंती उद्भवू शकतात.
कलम १८अ च्या अंमलबजावणीबाबत न्यायालयीन मार्गदर्शक तत्त्वे स्पष्ट आहेत. २०१८ मध्ये घातलेल्या या कलमात म्हटले आहे की, एससी/एसटी कायद्यांतर्गत तक्रारीवर प्राथमिक चौकशीची गरज नाही आणि एफआयआर तात्काळ नोंदवणे बंधनकारक आहे. मद्रास उच्च न्यायालयाने २६ जुलै २०२५ रोजी दिलेल्या निर्णयात म्हटले आहे की, “जर तक्रारीत दखलपात्र गुन्हा दिसत असेल तर प्राथमिक चौकशीशिवाय एफआयआर नोंदवणे अनिवार्य आहे. कलम १८ए(१)(अ) ही तरतूद कोणतीही प्राथमिक चौकशी रोखते.”
तसेच, मुंबई उच्च न्यायालयाने कलम १८ आणि १८ए अंतर्गत अॅंटिसिपेटरी बेलवर निर्बंध घालताना म्हटले आहे की, जर प्रथमदर्शनी गुन्हा सिद्ध होत नसेल तर न्यायालयीन हस्तक्षेप शक्य आहे, पण एफआयआर नोंदवण्यास विलंब होऊ नये. दिल्ली उच्च न्यायालयानेही असेच मत व्यक्त करत म्हटले आहे की, कलम १८ए न्यायालयांच्या अधिकारक्षेत्रात हस्तक्षेप करत नाही, पण एफआयआर नोंदवणे प्राथमिक आहे.
अमित आल्हाट यांनी (द इंडिया न्यूज २४) द्वारे ७ ऑगस्ट रोजी उपोषणाची घोषणा केली होती. त्यात ते म्हणाले होते की, १५ ऑगस्ट रोजी सकाळी १० वाजता पोलिस उप आयुक्त, परिमंडळ ३ यांच्या कार्यालयापासून आकोशपूर्ण आंदोलन सुरू करून पोलिस आयुक्त कार्यालयाकडे पायी चालत जाऊन आझाद मैदानात अनिश्चितकाळ उपोषणाला बसणार. मात्र, नागपाडा पोलिसांनी १४ ऑगस्ट रोजी भारतीय नागरीक सुरक्षा संहिता २०२३ च्या कलम १६८ अंतर्गत नोटीस बजावली आणि विनापरवानगी आंदोलनास मज्जाव केला. वरिष्ठ निरीक्षक प्रदीप काळे यांच्या नोटीसमध्ये मुंबई उच्च न्यायालयाच्या निर्णयानुसार विनापरवानगी मोर्चा बेकायदेशीर असल्याचे नमूद आहे. तसेच, महाराष्ट्र पोलिस कायद्याच्या कलम ३७(३) अंतर्गत ५ ऑगस्ट ते २० ऑगस्ट पर्यंत ५ किंवा अधिक व्यक्तींच्या जमावास आणि आंदोलनांना मनाई आहे. “कायदा व सुव्यवस्थेचा भंग झाल्यास तुम्ही जबाबदार राहाल,” असा इशारा नोटीसमध्ये आहे.
दुसऱ्या दिवशी उपोषण सुरू असताना आल्हाट यांनी दलित संघटना, सामाजिक कार्यकर्ते आणि माध्यमांना पाठिंब्यासाठी आवाहन केले आहे. “मी एकटा लढतोय, पण न्यायासाठी सार्वजनिक समर्थन आवश्यक आहे,” असे ते म्हणाले. या उपोषणामुळे मुंबईतील दलित समाजात असंतोष वाढला असून, एससी/एसटी कायद्याच्या अंमलबजावणीबाबत गंभीर प्रश्न उपस्थित होत आहेत. पोलिसांकडून अद्याप एफआयआर नोंदवण्याबाबत कोणतीही हालचाल नसल्याने उपोषण आणखी तीव्र होण्याची शक्यता आहे. न्यायालयीन मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन होत नसल्याने हे प्रकरण आता उच्च न्यायालयात जाण्याची शक्यता आहे, जिथे आल्हाट यांना न्याय मिळू शकतो.
Author: The India News 24
TIN24 (The India News 24) The India News 24 (TIN24) is a Mumbai-based news Digital Media focusing on breaking news, local and regional issues in India, with content primarily in Marathi. It was established with an X (Twitter) presence since July 2022. Owner & News Editor: Amit Alhat Education: BA in Mass Communication Journalism (Graduate) Experience: 12 years in journalism Platforms: - Website: https://theindianews24.in - X (Twitter): https://x.com/the_indianews24 - YouTube: https://www.youtube.com/@theindianews247 - Instagram: https://www.instagram.com/theindianews_24
